Ondernemerschap

Een ondernemende medewerker ziet een mogelijkheid en zet een eerste stap om te onderzoeken of die bruikbaar is. Dat kan een nieuwe dienst zijn, een andere samenwerking of een betere manier om bestaand werk te organiseren. De vraag is steeds: voor wie levert dit iets op, en wat hebben we nodig om het te proberen?

In een team wordt ondernemerschap zichtbaar wanneer collega’s tijd, kennis en contacten bij elkaar brengen om een idee te testen. Een leidinggevende maakt duidelijk welke beslissingen het team zelf kan nemen en wanneer overleg nodig is. Op organisatieniveau gaat het om ruimte voor initiatieven én om keuzes: welke kansen passen bij onze opdracht, welke middelen maken we vrij en wanneer stoppen we? Zo krijgt initiatief een plek naast het werk dat al is toegezegd.

Doorgeschoten ondernemerschap herken je aan een opeenstapeling van kansen waarvoor steeds dezelfde mensen de uitvoering moeten regelen. Een collega belooft een nieuwe dienst aan een klant, terwijl de planning al vol zit. Een team begint aan de volgende proef voordat iemand heeft bekeken wat de vorige opleverde. Enthousiasme kan zo meer verplichtingen scheppen dan de organisatie aankan.

Ook kan de vrijheid ongelijk verdeeld raken. De initiatiefnemer krijgt de aandacht en beslist over de richting; collega’s herstellen de onvoorziene gevolgen. Wanneer bezwaren steeds als gebrek aan lef worden opgevat, verdwijnt waardevolle informatie uit het gesprek. Ondernemerschap vraagt daarom om grenzen aan tijd, geld en belasting van anderen, met een duidelijk moment waarop betrokkenen besluiten over doorgaan, aanpassen of stoppen.

Bij weinig ondernemerschap blijven bruikbare ideeën lang in het overleg hangen. Medewerkers zien terugkerende klantvragen of verspilling in het werk, maar weten niet wie een eerste stap mag zetten. Iedereen wacht op een opdracht, een volledig uitgewerkt plan of de volgende begrotingsronde. De afstand tussen iets opmerken en er iets mee doen groeit.

Dat kan ook een reactie zijn op eerdere ervaringen. Wie een initiatief nam en vervolgens alle extra werkzaamheden zelf moest opvangen, zal een volgende keer terughoudender zijn. Onderzoek daarom welke ruimte mensen werkelijk hebben: is er tijd om iets te proberen, kunnen zij hulp vragen en is duidelijk wie beslist? Een kleine proef met een verantwoordelijke en een afgesproken grens kan een vastgelopen idee weer in beweging brengen.

Deze denkbeeldige situaties laten verschillende vormen van ondernemerschap zien:

• Een monteur ziet ongebruikt materiaal. Hij merkt dat bruikbare onderdelen na onderhoud worden afgevoerd. Samen met de werkvoorbereider onderzoekt hij welke onderdelen veilig herbruikbaar zijn en stelt hij een afgebakende proef voor, inclusief controle en registratie.
• Een baliemedewerker herkent een terugkerende vraag. Verschillende inwoners lopen vast bij dezelfde aanvraag. Zij bespreekt met collega’s en een buurtorganisatie een gezamenlijk inloopmoment en regelt een eerste bijeenkomst om te onderzoeken wie ermee geholpen is.
• Een accountmanager ziet een kans bij bestaande klanten. Klanten vragen geregeld om ondersteuning na oplevering. Hij voert drie verkennende gesprekken en maakt samen met de uitvoering een voorstel voor een beperkte proefdienst, met duidelijke afspraken over beschikbaarheid.
• Een teamleider krijgt een aantrekkelijk voorstel. Zij laat het team eerst bepalen welke bestaande afspraak moet wijken om de proef mogelijk te maken. Wanneer de benodigde ruimte ontbreekt, legt zij dat terug bij de opdrachtgever voordat iemand toezeggingen doet.

Van een mogelijkheid naar iets bruikbaars

Ondernemerschap begint vaak bij een kleine waarneming. Een klant stelt een vraag waarop het bestaande aanbod geen antwoord geeft. Een medewerker ziet materiaal verdwijnen dat nog bruikbaar lijkt. Twee afdelingen hebben afzonderlijk een probleem dat ze samen zouden kunnen aanpakken. De ondernemende stap is dat iemand de mogelijkheid onderzoekt, anderen erbij betrekt en organiseert wat nodig is om ermee aan het werk te gaan.

Het Europese EntreComp-kader omschrijft ondernemerschap als het omzetten van kansen en ideeën in waarde voor anderen. Die waarde kan financieel, sociaal of cultureel zijn. Daarmee is ondernemerschap ook relevant binnen een gemeente, een school of een zorgorganisatie. Een initiatief krijgt betekenis door wat het voor betrokkenen mogelijk maakt.

Ruimte maken heeft een prijs

Een idee vraagt om tijd voordat duidelijk is wat het oplevert. Iemand voert gesprekken, zoekt een partner, maakt een proefopstelling of onderzoekt een praktische beperking. Die uren kunnen op dat moment aan ander werk ontbreken. Ook ontstaan verwachtingen: een klant rekent op een vervolg, een collega reserveert tijd en de initiatiefnemer raakt gehecht aan de oplossing. Bespreek daarom vooraf wat een proef vraagt en wie de gevolgen draagt wanneer zij tegenvalt.

Binnen de effectuation-benadering heet een bruikbaar uitgangspunt affordable loss: bepaal welke inzet en welk mogelijk verlies je kunt dragen. Vertaald naar teamwerk betekent dat bijvoorbeeld een vast aantal uren, een beperkte groep deelnemers en een datum waarop je terugkijkt. Deze toepassing op teamwerk is een praktische vertaling. Veiligheid, privacy en afspraken met klanten blijven voorwaarden voor de proef.

Geef ook de uitvoering een stem

Ondernemerschap wordt kwetsbaar wanneer alleen het bedenken en starten waardering krijgt. Een nieuw aanbod moet ook worden geleverd. Een geslaagde proef vraagt vervolgens onderhoud, uitleg en overdracht. Betrek daarom vroeg de mensen die ermee moeten werken en laat hen meewegen wat haalbaar is. Een bezwaar over capaciteit of kwaliteit geeft informatie over de kans die je onderzoekt.

Een team kan bij elk initiatief vier vragen gebruiken: voor wie maken we iets beter, wat is de kleinste bruikbare proef, hoeveel ruimte hebben we daarvoor en op basis waarvan kiezen we het vervolg? Spreek ook af wie een proef mag beëindigen. Zo kan een teleurstellende uitkomst leiden tot een bruikbaar besluit, terwijl een veelbelovende uitkomst een eigenaar en middelen voor het vervolg krijgt.

Wat de Kernwaardenscan laat zien

In het beschikbare meetprofiel is de scanwaarde ondernemend opgenomen in 35 scans. Van de 2.399 geregistreerde beoordelingen zijn er 1.354 positief, afgerond 56%. De waarde komt in zeven scans in de top tien voor en in twee scans in de onderste tien. Het profiel vermeldt daarnaast zestien keuzes voor ondernemend als gewenste cultuurwaarde. Deze cijfers beschrijven de onderzochte groep; landelijke representativiteit is niet vastgesteld.

In de verkennende sectorvergelijking staat ondernemend op positie 25 bij Handel & Zakelijke Dienstverlening en op positie 24 bij Productie, Overheid, Onderwijs & Zorg. De vergelijkbare rangposities geven op zichzelf geen verklaring voor het gedrag in een specifieke organisatie. Gebruik de cijfers als aanleiding voor een gesprek: herkennen collega’s de ruimte om kansen te onderzoeken, en wie krijgt die ruimte daadwerkelijk?

Ondernemerschap en ambitie

Ambitie gaat over wat je wilt bereiken en hoe hoog je de lat legt. Ondernemerschap beschrijft hoe je een mogelijkheid oppakt, mensen en middelen organiseert en met onzekerheid aan het werk gaat. Een team kan de ambitie hebben om meer klanten te helpen. De ondernemende stap kan zijn om met een samenwerkingspartner een klein nieuw aanbod te beproeven. De omvang van het doel en de manier van handelen zijn twee verschillende vragen.

Ondernemerschap en innovatie

Innovatie gaat over het invoeren van vernieuwing. Ondernemerschap kan ook bestaan uit het toepassen van een bestaande werkwijze op een nieuwe plek of het verbinden van partijen die elkaar nog onvoldoende kennen. Een bekend reparatieconcept naar een wijk brengen kan ondernemend zijn. Een technisch vernieuwend ontwerp vraagt vervolgens ondernemerschap wanneer iemand een gebruiker zoekt, middelen regelt en onderzoekt hoe het bruikbaar wordt.

Ondernemerschap en zelfstandigheid

Zelfstandigheid gaat over de ruimte en het vermogen om zelf te handelen. Een vakman kan zijn werk zelfstandig en volgens vaste afspraken uitvoeren. Ondernemerschap komt in beeld wanneer hij een kans ziet en iets organiseert om die te benutten. Dat kan juist veel samenwerking vragen. Wie een proef wil starten, heeft vaak de kennis, toestemming of inzet van anderen nodig.

Ondernemerschap en resultaatgerichtheid

Resultaatgerichtheid helpt om toe te werken naar een afgesproken uitkomst. Bij ondernemerschap is die uitkomst aan het begin soms nog onzeker. Dan is het eerste resultaat een onderbouwde keuze: voortzetten, aanpassen of stoppen. Beide waarden komen samen wanneer een kans voldoende is onderzocht en het team afspraken maakt over uitvoering en oplevering.

• Kansen krijgen betekenis door handelen. Ondernemerschap verbindt een idee aan mensen, middelen en waarde voor anderen.
• Initiatief vraagt begrensde ruimte. Tijd, budget, verantwoordelijkheden en een evaluatiemoment maken een proef uitvoerbaar.
• De gevolgen horen bij de kans. Betrek de mensen die het initiatief moeten uitvoeren en spreek af wie over het vervolg beslist.